Thoái hóa cột sống cổ: Nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và cách điều trị

Thoái hóa cột sống cổ là gì?

Cột sống cổ gồm bảy đốt sống từ C1 đến C7, nằm giữa hộp sọ và cột sống ngực. Xen giữa phần lớn các đốt sống là đĩa đệm, cùng hệ thống khớp, dây chằng, cơ và các cấu trúc thần kinh giúp cổ vừa chịu tải vừa thực hiện nhiều động tác như cúi, ngửa, nghiêng và xoay đầu.

Theo MedlinePlus – U.S. National Library of Medicine, thoái hóa cột sống cổ là tình trạng hao mòn theo thời gian của đĩa đệm, xương và các khớp ở cột sống cổ. Quá trình này có thể kèm giảm chiều cao đĩa đệm, thay đổi ở khớp và hình thành gai xương.

Điều cần hiểu là thoái hóa trên hình ảnh không đồng nghĩa chắc chắn có bệnh lý gây triệu chứng. Nhiều thay đổi thoái hóa tăng dần theo tuổi và có thể xuất hiện ngay cả ở người không đau cổ.

Thoái hóa cột sống cổ là quá trình thay đổi của đĩa đệm, khớp và xương vùng cổ theo thời gian.

Vì sao cột sống cổ bị thoái hóa?

Nguyên nhân nền tảng quan trọng nhất là quá trình lão hóa và hao mòn tích lũy theo thời gian.

Khi tuổi tăng, đĩa đệm có thể mất nước và giảm độ đàn hồi. Khoảng cách giữa các đốt sống có thể thu hẹp, các khớp chịu tải nhiều hơn và cơ thể có thể hình thành gai xương ở một số vị trí.

Một số yếu tố có thể làm tăng khả năng xuất hiện hoặc làm triệu chứng rõ hơn.

Tuổi tác

Tuổi là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. MedlinePlus cho biết phần lớn người lớn tuổi có thể xuất hiện dấu hiệu thoái hóa cột sống cổ trên X-quang, dù mức độ triệu chứng ở mỗi người rất khác nhau.

Công việc và vận động lặp lại

Các nghề phải thường xuyên cúi, xoay cổ, mang vác, rung lắc hoặc duy trì một tư thế trong thời gian dài có thể làm tăng tải lên vùng cổ.

Điều này không có nghĩa rằng “ngồi máy tính chắc chắn gây thoái hóa”, mà đúng hơn là tải cơ học lặp lại và tư thế kéo dài có thể góp phần làm đau cổ hoặc làm triệu chứng thoái hóa dễ xuất hiện hơn.

Chấn thương cổ trước đây

Tiền sử chấn thương vùng cổ, đặc biệt chấn thương mạnh, có thể làm thay đổi cấu trúc hoặc cơ sinh học của cột sống và góp phần vào thoái hóa về sau.

Thoát vị hoặc tổn thương đĩa đệm

Đĩa đệm thoái hóa có thể nứt, giảm đàn hồi hoặc thoát vị. Nếu phần đĩa đệm hoặc gai xương chèn vào rễ thần kinh, người bệnh có thể đau lan từ cổ xuống vai và tay.

Hẹp ống sống hoặc chèn ép tủy

Ở một số người, thoái hóa làm không gian dành cho tủy sống hẹp lại. Khi tủy sống bị chèn ép, triệu chứng có thể ảnh hưởng không chỉ tay mà còn chân, thăng bằng và khả năng đi lại.

Thoái hóa cột sống cổ có phải do sai tư thế?

Không nên kết luận rằng sai tư thế là nguyên nhân trực tiếp duy nhất của thoái hóa.

Ngồi cúi đầu lâu, sử dụng điện thoại hoặc làm việc với màn hình không phù hợp có thể làm cơ cổ phải hoạt động kéo dài, tăng đau mỏi và khiến triệu chứng rõ hơn.

Tuy nhiên, thoái hóa cột sống cổ là một quá trình đa yếu tố, trong đó tuổi tác và thay đổi cấu trúc theo thời gian giữ vai trò nền tảng.

Vì vậy, điều chỉnh tư thế vẫn rất quan trọng nhưng không nên quảng cáo rằng chỉ cần “ngồi sai tư thế” là sẽ gây thoái hóa cột sống cổ.

Dấu hiệu thoái hóa cột sống cổ thường gặp

Nhiều người có thể không có triệu chứng trong thời gian dài.

Khi xuất hiện triệu chứng, thường gặp nhất là đau và cứng vùng cổ, đặc biệt khi xoay hoặc ngửa cổ.

Cơn đau có thể lan tới bả vai, vai hoặc vùng sau đầu. Một số người đau tăng sau khi ngồi hoặc đứng lâu, khi quay cổ hoặc khi giữ đầu ở một tư thế trong thời gian dài.

Nếu rễ thần kinh bị chèn ép, người bệnh có thể xuất hiện:

1. đau từ cổ lan xuống vai, cánh tay hoặc bàn tay;
2. tê, châm chích ở tay hoặc ngón tay;
3. yếu lực cầm nắm;
4. khó nâng cánh tay hoặc dễ làm rơi đồ vật.

Thoái hóa cột sống cổ và hội chứng chèn ép rễ thần kinh

Rễ thần kinh xuất phát từ tủy sống và đi qua các lỗ ở hai bên cột sống.

Khi đĩa đệm, gai xương hoặc các cấu trúc thoái hóa làm hẹp không gian này, rễ thần kinh có thể bị kích thích hoặc chèn ép.

Tình trạng này gọi là bệnh lý rễ thần kinh cổ – cervical radiculopathy.

Triệu chứng thường gồm đau lan theo một bên vai, cánh tay, tê hoặc châm chích theo vùng phân bố thần kinh và đôi khi có yếu cơ.

Đau cổ đơn thuần không đồng nghĩa có chèn ép rễ. Vì vậy, việc tự kết luận “thoái hóa chèn dây thần kinh” chỉ dựa trên cảm giác tê tay là chưa đủ.

Thoái hóa cột sống cổ có gây đau đầu không?

Có thể có đau đầu đi kèm, đặc biệt ở vùng sau đầu.

Tuy nhiên, đau đầu có rất nhiều nguyên nhân khác nhau. Không nên mặc định mọi đau đầu, chóng mặt hoặc tiền đình đều do thoái hóa cổ.

Nếu đau đầu xuất hiện mới, dữ dội bất thường, kèm yếu liệt, nói khó, méo miệng hoặc rối loạn ý thức, cần đánh giá cấp cứu.

Chẩn đoán thoái hóa cột sống cổ như thế nào?

Chẩn đoán không nên chỉ dựa vào một phim X-quang.

Bác sĩ cần đánh giá triệu chứng, thời gian đau, hướng lan, tình trạng tê yếu và khám vận động, sức cơ, cảm giác và phản xạ.

X-quang

X-quang có thể cho thấy gai xương, thay đổi khe đĩa đệm và một số dấu hiệu thoái hóa cấu trúc.

Tuy nhiên, vì thay đổi thoái hóa thường gặp ở người lớn tuổi ngay cả khi không có đau, kết quả X-quang phải được đối chiếu với triệu chứng.

MRI

MRI đặc biệt hữu ích khi cần đánh giá đĩa đệm, rễ thần kinh, tủy sống và các cấu trúc mô mềm.

Theo American College of Radiology – ACR Appropriateness Criteria 2024, với đau cổ mạn tính kèm triệu chứng rễ thần kinh, MRI cột sống cổ không tiêm thuốc cản quang thường là lựa chọn hình ảnh phù hợp.

Với đau cổ đơn thuần, không có dấu hiệu cảnh báo hoặc triệu chứng thần kinh, MRI không phải lúc nào cũng cần thực hiện ngay.

CT

CT cho hình ảnh xương rõ và có thể được chỉ định trong một số tình huống cụ thể, nhưng không phải xét nghiệm đầu tiên cho tất cả người đau cổ.

Điện cơ và đo dẫn truyền thần kinh

Trong một số trường hợp tê hoặc yếu tay, điện cơ và đo dẫn truyền thần kinh có thể được sử dụng để phân biệt tổn thương rễ thần kinh cổ với các bệnh lý thần kinh ngoại biên như hội chứng ống cổ tay.

Thoái hóa cột sống cổ điều trị như thế nào?

Phần lớn người bệnh không cần phẫu thuật.

Y học quốc tế đã ghi nhận nhiều trường hợp cải thiện với điều trị bảo tồn và vẫn có thể duy trì cuộc sống hoạt động bình thường.

Mục tiêu điều trị là giảm đau, duy trì hoặc cải thiện vận động và hạn chế ảnh hưởng lên thần kinh.

Điều chỉnh hoạt động

Nên giảm tạm thời những hoạt động làm đau tăng nhưng tránh bất động cổ kéo dài.

Làm việc với máy tính nên điều chỉnh màn hình ở độ cao phù hợp, không cúi đầu liên tục và nên thay đổi tư thế thường xuyên.

Phục hồi chức năng

Các bài tập phù hợp có thể giúp cải thiện tầm vận động, tăng sức mạnh cơ cổ – vai và giảm tình trạng cơ phải hoạt động quá mức.

Vật lý trị liệu có thể sử dụng bài kéo giãn và tăng cường cơ nhằm hỗ trợ giảm đau và cải thiện chức năng.

Việc tập nên tăng dần, không cố bẻ hoặc xoay cổ mạnh khi đang đau hoặc có triệu chứng thần kinh.

Chườm nóng hoặc lạnh

Lạnh có thể giúp giảm khó chịu trong giai đoạn đau tăng cấp tính ở một số người, trong khi nhiệt ấm có thể giúp thư giãn cơ căng.

Không nên áp nhiệt quá nóng hoặc chườm đá trực tiếp lên da.

Thuốc giảm đau

Thuốc giảm đau hoặc chống viêm có thể được sử dụng tùy tình trạng.

Tuy nhiên, NSAID không phù hợp cho tất cả mọi người. Người có bệnh dạ dày, thận, tim mạch, tăng huyết áp hoặc đang dùng thuốc chống đông cần thận trọng và không nên tự dùng kéo dài.

Can thiệp hoặc phẫu thuật

Phẫu thuật không phải phương án thường quy cho mọi người bị thoái hóa cổ.

Bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật nếu người bệnh có chèn ép tủy hoặc rễ thần kinh đáng kể, yếu cơ tiến triển hoặc triệu chứng nặng không đáp ứng điều trị bảo tồn.

Có nên nắn, bẻ cổ khi bị thoái hóa?

Không nên tự bẻ hoặc nhờ người không có chuyên môn thực hiện thao tác mạnh.

Khi có thoát vị đĩa đệm, hẹp ống sống hoặc chèn ép thần kinh, thao tác quá mạnh có thể làm triệu chứng tăng hoặc tiềm ẩn nguy cơ tổn thương.

Nếu muốn thực hiện kỹ thuật trị liệu bằng tay, người bệnh cần được đánh giá trước và kỹ thuật phải phù hợp với tình trạng cụ thể.

Thoái hóa cột sống cổ có chữa khỏi hoàn toàn không?

Các thay đổi cấu trúc thoái hóa không thể đơn giản “trẻ hóa” trở lại như ban đầu.

Tuy nhiên, triệu chứng và chức năng hoàn toàn có thể được kiểm soát tốt ở nhiều người.

Mục tiêu thực tế là giảm đau, duy trì vận động, bảo vệ thần kinh và hạn chế các đợt tái phát, thay vì kỳ vọng “xóa hoàn toàn gai xương” hoặc “tái tạo đĩa đệm” bằng các phương pháp chưa được chứng minh.

Cách sinh hoạt giúp bảo vệ cột sống cổ

1. Nên giữ màn hình máy tính ở vị trí giúp đầu và cổ tương đối trung tính, không phải cúi hoặc ngửa liên tục.
2. Khi dùng điện thoại, nên đưa màn hình cao hơn thay vì cúi đầu trong thời gian dài.
3. Nên nghỉ ngắn sau mỗi khoảng làm việc kéo dài và vận động nhẹ cổ, vai, lưng.
4. Gối ngủ cần tạo tư thế dễ chịu và giữ cổ tương đối trung tính; không có một độ cao gối duy nhất phù hợp cho tất cả mọi người.
5. Duy trì vận động toàn thân, sức mạnh cơ và cân nặng phù hợp cũng có lợi cho sức khỏe cơ xương khớp nói chung.

Khi nào thoái hóa cột sống cổ cần đi khám?

Nên đi khám nếu đau cổ kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc làm giảm đáng kể khả năng làm việc và sinh hoạt.

Đặc biệt cần đánh giá sớm nếu đau lan xuống tay kèm tê hoặc yếu cơ.

Cần đi khám khẩn cấp hơn khi có:

1. yếu tay hoặc chân tiến triển;
2. đi lại không vững hoặc mất thăng bằng;
3. mất cảm giác rõ;
4. rối loạn kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện;
5. đau sau chấn thương mạnh;
6. sốt hoặc tình trạng toàn thân bất thường.

Vai trò của Y học cổ truyền trong thoái hóa cột sống cổ

Ở những trường hợp đã được đánh giá và phù hợp với điều trị bảo tồn, các phương pháp Y học cổ truyền có thể được cân nhắc nhằm hỗ trợ giảm đau, thư giãn cơ và cải thiện vận động.

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể lựa chọn châm cứu, xoa bóp bấm huyệt hoặc phối hợp phục hồi chức năng.

Tuy nhiên, các phương pháp hỗ trợ không thay thế đánh giá chuyên khoa khi người bệnh có tê yếu tiến triển, chèn ép tủy hoặc dấu hiệu thần kinh rõ.

Đặc biệt, không nên thực hiện thao tác mạnh vùng cổ khi chưa loại trừ các tình trạng có nguy cơ.

Thăm khám đau cổ vai gáy tại Cổ Truyền Tâm Đức

Đau cổ vai gáy kéo dài không phải lúc nào cũng đơn thuần do “mỏi cơ”. Nguyên nhân có thể liên quan đến cơ, đĩa đệm, khớp, rễ thần kinh hoặc nhiều cấu trúc khác.

Tại Cổ Truyền Tâm Đức, khách hàng được đánh giá vị trí đau, tầm vận động cổ, hướng đau lan, mức độ tê yếu và thói quen sinh hoạt trước khi xây dựng hướng chăm sóc phù hợp.

Với trường hợp phù hợp điều trị bảo tồn, bác sĩ có thể phối hợp Y học cổ truyền và phục hồi chức năng nhằm hỗ trợ giảm triệu chứng và cải thiện vận động.

Những trường hợp có dấu hiệu chèn ép thần kinh hoặc tủy sống sẽ cần được tư vấn đánh giá hình ảnh hoặc chuyên khoa phù hợp.

Đăng ký thăm khám

Nếu bạn đang gặp đau cổ vai gáy kéo dài, đau lan xuống tay, tê tay hoặc khó xoay cổ, nên chủ động kiểm tra nguyên nhân thay vì chỉ xoa bóp hoặc uống thuốc giảm đau liên tục.

CỔ TRUYỀN TÂM ĐỨC

📞 Hotline: 0935883361

📍 CS1: 200 Nguyễn Viết Xuân, Hà Cầu, Hà Đông, Hà Nội

📍 CS2: Số 18 LK6A, Làng Việt Kiều Châu Âu, Mộ Lao, Hà Đông, Hà Nội

Câu hỏi thường gặp

Thoái hóa cột sống cổ có gây tê tay không?

Có thể. Nếu gai xương, đĩa đệm hoặc các cấu trúc khác gây chèn ép rễ thần kinh cổ, người bệnh có thể đau lan, tê hoặc yếu tay.

Thoái hóa cột sống cổ có gây chóng mặt không?

Không nên tự kết luận. Chóng mặt có nhiều nguyên nhân như tiền đình, tim mạch, thần kinh hoặc thuốc. Cần đánh giá riêng thay vì mặc định nguyên nhân từ cột sống cổ.

Có gai cột sống cổ trên X-quang có nghĩa là bệnh nặng không?

Không nhất thiết. Mức độ thay đổi trên hình ảnh không phải lúc nào cũng tương ứng với mức độ đau. Cần đối chiếu với triệu chứng và khám thần kinh.

Thoái hóa cột sống cổ có cần MRI không?

Không phải tất cả trường hợp đều cần. Với đau cổ mạn tính kèm triệu chứng rễ thần kinh, ACR đánh giá MRI không tiêm cản quang thường phù hợp; với đau cổ đơn thuần không có dấu hiệu cảnh báo, MRI có thể chưa cần ngay.

Thoái hóa cột sống cổ có phải phẫu thuật không?

Phần lớn không cần. Phẫu thuật thường chỉ được cân nhắc khi có chèn ép thần kinh hoặc tủy đáng kể, yếu tiến triển hoặc điều trị bảo tồn không hiệu quả