Viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài khuỷu tay: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài khuỷu tay là gì?

Viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài khuỷu tay là tình trạng đau tại vùng gân của các cơ duỗi cẳng tay bám vào lồi cầu ngoài xương cánh tay. Tên gọi phổ biến của bệnh là tennis elbow – khuỷu tay quần vợt.

Dù có chữ “tennis”, tình trạng này không chỉ gặp ở người chơi quần vợt. Bất kỳ hoạt động nào khiến cẳng tay và cổ tay phải lặp lại động tác cầm, nắm, vặn hoặc duỗi nhiều lần đều có thể làm vùng gân này bị quá tải.

Theo BMJ Best Practice, epicondylitis liên quan đến các hoạt động lặp đi lặp lại của cổ tay, cẳng tay và khuỷu. Người bệnh thường có đau mặt ngoài khuỷu và đau tăng khi duỗi cổ tay hoặc các ngón tay chống lại lực cản.

Điểm cần hiểu đúng là đây không phải lúc nào cũng là một tình trạng “viêm” đơn thuần. NICE – National Institute for Health and Care Excellence mô tả tennis elbow là tình trạng thoái hóa mạn tính tại nguyên ủy gân cơ duỗi cổ tay quay ngắn ở lồi cầu ngoài xương cánh tay, thường liên quan đến chấn thương hoặc quá tải.

Vì sao vùng lồi cầu ngoài khuỷu tay dễ bị tổn thương?

Nhóm cơ duỗi cổ tay xuất phát từ vùng mặt ngoài khuỷu và chạy xuống cẳng tay. Mỗi khi chúng ta nâng vật, cầm chắc đồ vật, xoay cổ tay hoặc duỗi cổ tay, nhóm cơ – gân này đều phải làm việc.

Khi một động tác được thực hiện lặp lại với cường độ cao hoặc trong thời gian dài, tải tác động lên điểm bám gân có thể vượt quá khả năng thích nghi của mô.

Theo bài tổng quan chuyên môn đăng trên BMJ năm 2023, lateral epicondylitis là một dạng tendinopathy, trong đó stress lặp lại có thể gây thay đổi cấu trúc collagen và thoái hóa gân tại vùng mặt ngoài khuỷu.

Vì vậy, vấn đề cốt lõi thường không nằm ở một lần vận động đơn lẻ mà là sự kết hợp giữa quá tải lặp lại, cơ chế vận động chưa tối ưu và khả năng hồi phục không theo kịp tải.

Các gân duỗi cổ tay tập trung bám tại lồi cầu ngoài và chịu tải lớn khi cầm nắm hoặc duỗi cổ tay

Nguyên nhân gây viêm lồi cầu ngoài khuỷu tay

Nguyên nhân thường gặp nhất là sử dụng quá mức nhóm cơ duỗi cổ tay và cẳng tay. Những người phải lặp đi lặp lại động tác cầm chắc, vặn xoắn, nâng vật hoặc duỗi cổ tay có nguy cơ cao hơn.

Các công việc thủ công như dùng tua vít, búa, dụng cụ cầm tay, làm mộc, sơn, cắt hoặc bê đồ có thể tạo tải lặp lại lên vùng gân.

Trong thể thao, tennis, golf, chèo thuyền, tập tạ và các hoạt động có nhiều động tác cổ tay cũng có thể gây quá tải nếu kỹ thuật hoặc cường độ tập chưa phù hợp.

BMJ Best Practice ghi nhận các yếu tố liên quan gồm hoạt động lặp lại, cơ học vận động chưa tối ưu, thể lực chưa phù hợp và tuổi trên 40.

Đáng chú ý, bệnh có thể xuất hiện ở tay thuận nhiều hơn vì đây thường là bên phải chịu tải nhiều trong công việc và sinh hoạt.

Cầm nắm mạnh, vặn xoắn và vận động cổ tay lặp lại có thể làm tăng tải tại điểm bám gân

Dấu hiệu viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài khuỷu tay

Triệu chứng điển hình nhất là đau ở mặt ngoài khuỷu tay. Cơn đau thường khu trú tại vùng lồi cầu ngoài và đôi khi lan xuống mặt ngoài cẳng tay.

Người bệnh thường đau rõ hơn khi cầm cốc nước, mở nắp chai, xoay tay nắm cửa, bắt tay hoặc nâng vật bằng một tay.

Một đặc điểm khá điển hình là đau tăng khi duỗi cổ tay hoặc các ngón tay chống lại lực cản. Đây cũng là một trong những dấu hiệu bác sĩ sử dụng khi khám lâm sàng.

Lực cầm nắm có thể giảm. Người bệnh đôi khi mô tả cảm giác bàn tay “không chắc”, dễ mỏi hoặc không muốn dùng lực vì sợ đau.

Tầm vận động của khớp khuỷu thường vẫn còn tương đối bình thường, nhưng đau khiến người bệnh hạn chế sử dụng tay.

Đau mặt ngoài khuỷu tay và yếu lực cầm nắm là hai biểu hiện thường gặp

Đau mặt ngoài khuỷu tay có phải lúc nào cũng là tennis elbow?

Không.

Đau khuỷu tay có thể xuất phát từ nhiều cấu trúc khác nhau. Một số nguyên nhân dễ nhầm gồm hội chứng đường hầm thần kinh quay, thoái hóa khớp khuỷu hoặc các tổn thương khác của gân và khớp.

BMJ Best Practice liệt kê radial tunnel syndrome và osteoarthritis là những chẩn đoán phân biệt quan trọng của lateral epicondylitis.

Nếu đau kèm tê, yếu bàn tay rõ, đau lan từ cổ xuống cánh tay hoặc thay đổi cảm giác, bác sĩ có thể cần đánh giá thêm nguyên nhân liên quan thần kinh hoặc cột sống cổ.

Do đó, không nên chỉ dựa vào vị trí đau để tự kết luận bệnh.

Bác sĩ chẩn đoán viêm lồi cầu ngoài khuỷu tay như thế nào?

Trong phần lớn trường hợp, tennis elbow là chẩn đoán lâm sàng.

Bác sĩ sẽ hỏi về công việc, hoạt động thể thao, thời điểm xuất hiện đau và những động tác làm cơn đau tăng. Sau đó, vùng lồi cầu ngoài và nhóm gân duỗi cẳng tay sẽ được kiểm tra.

Đau khi duỗi cổ tay hoặc ngón tay chống lại lực cản là một dấu hiệu thường gặp. Đau khi kéo căng nhóm cơ duỗi cũng có thể hỗ trợ chẩn đoán.

Không phải người bệnh nào cũng cần chụp MRI. BMJ Best Practice cho biết đa số trường hợp không cần xét nghiệm hình ảnh ngay từ đầu; X-quang, MRI hoặc điện cơ chỉ được cân nhắc khi cần loại trừ nguyên nhân khác hoặc khi triệu chứng không điển hình.

Điều trị viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài như thế nào?

Phần lớn trường hợp được điều trị bảo tồn.

Mục tiêu đầu tiên là giảm tải cho vùng gân đang tổn thương. Người bệnh nên tạm giảm những động tác làm cơn đau tăng như cầm nắm mạnh, vặn xoắn hoặc duỗi cổ tay liên tục.

Điều này không đồng nghĩa với việc bất động tay hoàn toàn. Việc giảm tải cần đi kèm với phục hồi dần khả năng chịu lực của gân.

Phục hồi chức năng và tập luyện

Theo American Academy of Orthopaedic Surgeons – AAOS, chương trình tập cho epicondylitis tập trung vào kéo giãn và tăng sức mạnh những cơ gắn với gân bị tổn thương, nhằm cải thiện sức bền và khả năng chịu stress lặp lại. AAOS cũng khuyến nghị chương trình tập nên được thực hiện dưới hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu.

Các bài tập thường được tăng tải từ từ. Nếu cố tập mạnh ngay khi gân còn đau nhiều, triệu chứng có thể tăng.

Thuốc giảm đau

Thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm không steroid có thể được sử dụng trong một số trường hợp nhằm kiểm soát đau trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, thuốc không giải quyết nguyên nhân quá tải của gân. Vì vậy, nếu người bệnh vẫn tiếp tục thực hiện hoạt động gây tổn thương với cường độ cũ, triệu chứng có thể tái phát.

Nẹp hoặc băng hỗ trợ

Một số người có thể được hướng dẫn sử dụng băng hoặc nẹp vùng cẳng tay nhằm giảm tải tạm thời cho điểm bám gân trong quá trình làm việc.

Nẹp chỉ là biện pháp hỗ trợ và không thay thế việc điều chỉnh hoạt động hoặc phục hồi sức mạnh cơ gân.

Y học cổ truyền có thể hỗ trợ như thế nào?

Ở những trường hợp đã được thăm khám và phù hợp với điều trị bảo tồn, các phương pháp Y học cổ truyền có thể được phối hợp nhằm hỗ trợ giảm đau và cải thiện vận động.

Tùy tình trạng, bác sĩ Y học cổ truyền có thể cân nhắc châm cứu, điện châm, xoa bóp bấm huyệt và các biện pháp phục hồi chức năng.

Tuy nhiên, nguyên nhân quá tải vẫn cần được xử lý. Nếu chỉ làm giảm đau nhưng tiếp tục công việc hoặc động tác gây quá tải với cường độ cũ, triệu chứng có thể tái phát.

Phương pháp điều trị nên được cá nhân hóa theo mức độ tổn thương, công việc, độ tuổi và khả năng vận động của từng người.

Khi nào đau khuỷu tay cần đi khám?

Người bệnh nên đi khám khi cơn đau kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc làm giảm khả năng cầm nắm và làm việc.

Đau tăng dần dù đã giảm hoạt động cũng cần được đánh giá.

Nếu khuỷu tay bị đau nhiều sau chấn thương, sưng rõ, biến dạng hoặc không thể vận động bình thường, cần đi khám sớm để loại trừ tổn thương xương hoặc khớp.

Đau khuỷu kèm tê, yếu cơ tiến triển hoặc đau lan từ cổ xuống tay cũng là dấu hiệu cần đánh giá thêm hệ thần kinh.

Đau kéo dài, giảm lực cầm nắm hoặc có dấu hiệu thần kinh đi kèm cần được thăm khám

Làm gì để hạn chế tennis elbow tái phát?

Nguyên tắc quan trọng nhất là quay lại vận động từ từ.

Khi cơn đau vừa giảm, không nên lập tức trở lại mức công việc hoặc thể thao như trước. Gân cần thời gian để tăng khả năng chịu tải.

Người chơi thể thao nên chú ý kỹ thuật, dụng cụ và cường độ tập. Người làm công việc sử dụng tay nhiều nên điều chỉnh cách cầm dụng cụ, giảm lực bóp không cần thiết và nghỉ ngắn giữa các đợt thao tác lặp lại.

Duy trì sức mạnh của cơ cẳng tay, vai và cổ tay cũng giúp phân phối tải tốt hơn.

Một chương trình phục hồi đúng thường không chỉ nhằm “hết đau” mà còn phải giúp gân có khả năng chịu tải tốt hơn khi quay lại công việc.

Thăm khám đau khuỷu tay tại Cổ Truyền Tâm Đức

Đau mặt ngoài khuỷu tay có thể do tennis elbow nhưng cũng có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác.

Tại Cổ Truyền Tâm Đức, khách hàng được đánh giá vị trí đau, khả năng cầm nắm, vận động cổ tay – khuỷu tay và thói quen sử dụng tay trước khi xây dựng hướng chăm sóc phù hợp.

Ở những trường hợp phù hợp với điều trị bảo tồn, bác sĩ có thể phối hợp Y học cổ truyền và phục hồi chức năng nhằm hỗ trợ giảm đau, cải thiện vận động và hạn chế tái phát.

Đăng ký thăm khám

Nếu bạn đang gặp tình trạng đau mặt ngoài khuỷu tay, đau khi cầm nắm, xoay cổ tay hoặc giảm lực tay kéo dài, nên chủ động thăm khám để xác định nguyên nhân.

CỔ TRUYỀN TÂM ĐỨC

📞 Hotline: 0935883361

📍 CS1: 200 Nguyễn Viết Xuân, Hà Cầu, Hà Đông, Hà Nội

📍 CS2: Số 18 LK6A, Làng Việt Kiều Châu Âu, Mộ Lao, Hà Đông, Hà Nội

Câu hỏi thường gặp

Tennis elbow có phải chỉ người chơi tennis mới mắc?

Không. Đây là bệnh lý quá tải gân nên có thể gặp ở bất kỳ ai thường xuyên cầm nắm, xoay hoặc duỗi cổ tay lặp lại. BMJ Best Practice ghi nhận nhiều nghề nghiệp và hoạt động giải trí có thể liên quan đến epicondylitis.

Viêm lồi cầu ngoài khuỷu tay có tự khỏi không?

Nhiều trường hợp có xu hướng cải thiện theo thời gian nếu giảm tải phù hợp. BMJ năm 2023 ghi nhận triệu chứng ở nhiều người có thể tự giải quyết trong vòng khoảng một năm với điều chỉnh hoạt động và theo dõi.

Tennis elbow có nên tập thể dục không?

Có, nhưng cần đúng giai đoạn và đúng mức tải. AAOS khuyến nghị các bài kéo giãn và tăng sức mạnh nhằm cải thiện khả năng chịu tải của nhóm cơ gân bị ảnh hưởng.

Tennis elbow có cần phẫu thuật không?

Phần lớn không cần. Phẫu thuật chỉ được cân nhắc trong trường hợp dai dẳng và không đáp ứng với điều trị bảo tồn thích hợp